Voor de mensen die verlangen naar een staatsgreep à la oktober 1917 of pleiten voor de invoering van een klassieke radenrepubliek; heb je een sterk gevoel voor historische ironie, of heb je gewoon een eeuw onder een steen gelegen? Ik ben van mening dat het marxisme en leninisme slechts wortel schiet van Schiermonnikoog tot Vaals, omdat ons land nu eenmaal is geobsedeerd door polderen, overleggen en het vinden van een tussenweg. Een gewelddadige omverwerping van de staat past eigenlijk niet in onze politieke agenda, tussen de wekelijkse hardloopsessie en vrijmibo in.
Wat zijn marxisme, leninisme en communisme?
Niet iedereen kent de definitie van het marxisme, leninisme en communisme. Als je echter een beetje taalkundig bent, snap je hopelijk wel dat marxisme en leninisme voort zijn gekomen uit de ideeën van respectievelijk Karl Marx en Vladimir Lenin.
Goed, het marxisme is in de kern van de kern een 19e-eeuwse economische en historische analyse van Karl Marx en Friedrich Engels waarin de wereld wordt opgevat als een eindeloze klassenstrijd tussen de bourgeoisie (in weze de bezitters) en het proletariaat (de loonslaven, ethymologie van de belediging ‘proleet!’). Volgens Marx zou het kapitalisme door zijn eigen interne tegenstrijdigheden onherroepelijk bezwijken, waarna een socialistische overgangsfase zou leiden tot het communisme. Een ultieme, staatloze en klassenloze eindfase waarin alles van iedereen is en het principe van ‘ieder naar zijn behoeften’ geldt.
Het leninisme is de wat brutere, bloedigere uitbreiding van die theorie, met het oog op het toch vrij achterlijke en agrarische Rusland van begin twintigste eeuw. Omdat arbeiders volgens Lenin zelf niet verder kwamen dan ‘vakbondsbewustzijn’, was er een strak georganiseerde en professionele voorhoedepartij nodig om de revolutie namens hen te kapen en door te drukken. Het eindresultaat? Niet de bevrijding van de arbeider, maar de instandhouding van een almachtige, paranoïde eenpartijstaat. Als je die drie concepten optelt eindig je met iets dat op papier prachtig klinkt, maar in de praktijk uitsluitend dient als handleiding voor je standaard onderdrukking.
Het gebrek aan electorale steun
Een eerste reden waarom iets als communisme (of de daaruit voortvloeiende stromingen) in Nederland nooit zal kunnen zegevieren begint met harde cijfers. De electorale steun voor orthodox-communistische partijen in Nederland is al decennialang statistisch verwaarloosbaar. Sinds de historische CPN in 1991 definitief opging in de mengelmoes van toenmalig GroenLinks, is er géén serieuze marxistische factor van betekenis meer te vinden in de Tweede Kamer. Je zou kunnen zeggen dat de SP ooit is voortgekomen uit maoïstische splinterbewegingen, maar is allang getransformeerd tot een keurige, reformistische partij die het vooral heeft over een fatsoenlijk basisinkomen in plaats van het bestormen van het Winterpaleis, of Den Haag, als we het lokaal houden. De SP is zelfs zó keurig geworden dat zelfs hun eigen jongerenafdeling het allemaal wel welletjes vond geweest.
De gemiddelde Nederlander is ook veel de diep vergroeid met zijn hypotheekrenteaftrek, de leaseauto van de zaak en het heilige privé-eigendom om zijn lot vrijwillig over te laten aan het proletariaat. Het ontketenen van een communistische revolutie is in een land waar de kritiek vooral ligt op pupolistische thema’s zoals immigratie, brandstofprijzen en vertraagde intercity’s is gedoemd te mislukken, bij voorbaat al. Rechts Nederland roept vaak genoeg gekscherend dat links ons land naar de verdommenis helpt, maar vergeet daarbij dat sinds Balkenende I (uit 2002!) links niet meer zo’n hele grote rol meer heeft gespeeld in het kabinet. De VVD daarentegen…
Balkenende IV en Rutte II zijn uitzonderingen op het bovenstaande, maar dan hebben we het ook over 2 van de 10 meest recente kabinetten waar de PvdA aan heeft meegedaan. Dt links dus alles verkloot zou hebben, valt dus reuze mee.
Sovjetstaat naar nachtmerriestaat
Het leninisme is historisch gezien nooit een bevrijdingsbeweging geweest, maar een efficiënte blauwdruk voor de planning van een totalitaire gijzeling van een staat. Zodra de romantische theorie in de praktijk wordt gebracht, transformeren de idealistische revolutionairen binnen drie weken in verzuurde, paranoïde bureaucraten. Zij gaan vervolgens exact bepalen hoeveel kilowattuur stroom of hoeveel rollen pleepapier een burger per maand nog mag consumeren. Een recept voor onderdrukking, als je het mij vraagt.
De geschiedenis leert ons keer op keer dat het nastreven van een absolutie klasseloze maatschappij via een almachtige staatsmonopolie ontaardt in een gitzwarte hel vol van censuur, politieke zuivering en een economische ineenstorting. Het is de ultieme politieke religie voor mensen die stiekem opgewonden raken van een baasje (de zogenaamde ‘bootlickers’), mits die baas dan maar een rode vlag vasthoudt. Dat rechts Nederland met afschrikmiddelretoriek reageert op iedere vorm van collectieve actie (of het straal negeert) is lachtwekkend, maar het heilige geloof van orthodoxe marxisten in een centraal planbureau is minstens zo wereldvreemd.
De vrije markt is net zo kut
Ben ik dan voor een algehele kapitalistische en liberale staat? Nee, natuurlijk niet. Het neoliberale kamp in Den Haag, dat jarenlang heeft gebaad in de vermeende zelfreinigende zegeningen van de vrije markteconomie, heeft ons land in rap tempo uitgehold. Onze economie draait relatief goed, maar daar tegenover staat dat het geld wat daaruit komt telkens op de verkeerde plek terecht komt. Terwijl rechtse kabinetten bij elke achtereenvolgende crisis bleven volhouden dat “de markt het allemaal wel oplost”, zagen (en zien) we de fatale en keiharde gevolgen in de publieke sector, de volkshuisvesting en het openbaar vervoer. Bruggen die op instorten staan, treinkaartjes die alsmaar duurder worden, zorgkosten die de pan uit reizen, en dat puur om te doelen op korte-termijnwinsten en het tevredenstellen van de aandeelhouders.
Ik kan er niks aan doen, maar elke keer als ik het woord ‘marktwerking’ zie, lees ik het als mark-twerking.
Tuurlijk is het dan logisch dat ergens de roep klinkt om het roer radicaal om te gooien, maar dan wel via degelijke, werkbare en democratische instrumenten in plaats van historische dagdromen. Waar rechts nog steeds gelooft dat de onzichtbare hand van de markt de wachtlijsten in de jeugdzorg doet krimpen en de treinen een redelijk alternatief maakt, bewijst de realiteit het tegendeel. Iedere dag weer.
Sociaaldemocratie en beperkte nationalisering
Waar het communisme onvermijdelijk strandt in dogmatisch geratel en staatsdwang, bewijst de sociaaldemocratie dat doordacht staats-ingrijpen en krachtig collectief eigendom wél goed functioneren. Een sterkem door de democratie gecontroleerde verzorgingsstaat heeft historisch gezien zijn waarde ruimschoots bewezen om brede welvaart te garanderen. Tijd om de neoliberale sloopkogel definitief te stoppen en fundamentele maatschappelijke behoeftes terug te claimen uit de klauwen van winstbelustende investeerders en private equity-fondsen.
In ieder geval moeten de nutsvoorzieningen genationaliseerd worden: energie, water en warmte zijn geen luxeproducten, maar heeft iedereen keihard nodig. Het privatiseren van onze stroomnetwerken en drinkwaterbedrijven was in mijn ogen een gigantische beleidsfout die alleen heeft gediend om op de korte termijn meer winst te draaien.
Ook de NS moet weer een nationaal bedrijf worden. Als ik het bij het juiste eind heb, is de NS al in handen van de staat en krijgen ze (gelukkig) onderhands het hoofdspoornet gegund. Maar openbaar vervoer heeft inherent overheidssteun nodig. Dat komt doordat de auto vrijwel altijd aantrekkelijker is dan de trein, mede doordat je direct bij de juiste plek bent en geen ruimte met anderen deelt. Die constatering draagt bij aan de neerwaarste spiraal waar de spoorwegen nu in zitten: minder reizigers -> minder inkomen -> hogere ritprijs -> minder reizigers. Als de overheid nu niet snel bijspringt om de NS niet slechts operationeel te houden, maar ook om structureel de ritprijs te verlagen, blijft de mobiliteit (vooral in de regio) langzaam doodbloeden.
Nederland heeft absoluut geen goelag, KGB of planeconomie nodig om sociaal en welvarend te blijven, maar wel een overheid die een beetje van doorpakken weet en haar tanden laat zien aan de vrije markt.